Na skraju niewielkiej wsi Uchańka, tuż przy nadbużańskich łąkach, stoi kopiec upamiętniający jedną z ważniejszych bitew polsko-rosyjskich XVIII wieku. To właśnie tutaj, w lipcu 1792 roku, Tadeusz Kościuszko dowodził polskimi wojskami w starciu z armią carską. Miejsce nie jest oblegane przez turystów, co ma swój urok – można tu poczuć atmosferę historii bez tłumów i kolejek.
- spokój i brak tłumów
- piękne widoki na łąki
- unikalny pomnik z masztami
- historia polskiej determinacji
- początek Szlaku Tadeusza Kościuszki
Historia kopca – od carskiego niszczenia do powojennej odbudowy
Pierwszy kopiec w Uchańce usypano w 1861 roku, w miejscu tradycyjnie wskazywanym jako punkt dowodzenia Kościuszki podczas bitwy. Nie był to jednak spokojny czas dla polskich symboli narodowych. Władze carskie szybko zniszczyły monument, ale lokalną społeczność nie zraziło to na tyle, by zrezygnować.
W 1905 roku kopiec odbudowano. Przetrwał do I wojny światowej, po czym w 1918 roku usypano go ponownie. II wojna światowa przyniosła kolejne zniszczenia. Obecna forma kopca pochodzi z 1964 roku, a dwa lata później – 24 lipca 1966 – odsłonięto pomnik wieńczący jego szczyt.
Historia tego kopca to historia polskiej determinacji. Niszczony czterokrotnie, za każdym razem był odbudowywany przez kolejne pokolenia mieszkańców okolicy.
Bitwa pod Dubienką – kontekst historyczny
18 lipca 1792 roku na polach w pobliżu Dubienki i Uchańki doszło do starcia polskich wojsk z armią rosyjską. Kościuszko, dowodzący liczącym około 5 tysięcy żołnierzy korpusem, stawił czoła przeważającym siłom rosyjskim. Bitwa zakończyła się wprawdzie wycofaniem się Polaków, ale pokazała umiejętności taktyczne późniejszego przywódcy insurekcji.
To wydarzenie miało miejsce podczas wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, wywołanej przez konfederację targowicką. Dla Kościuszki była to jedna z ostatnich szans na obronę niepodległości przed rozbiorami. Dwa lata później poprowadzi powstanie, które na trwałe zapisze jego nazwisko w polskiej historii.
Co zobaczyć na kopcu
Sam kopiec ma około 8-10 metrów wysokości, a średnica jego podstawy wynosi 20 metrów. To stosunkowo niewielki obiekt, ale wyróżnia go nietypowy pomnik na szczycie. Składa się z trzech stalowych masztów o wysokości 10 metrów. U ich wierzchołków umieszczono tarcze o wymiarach 1 na 1 metr z mozaikowymi kompozycjami artystycznymi – przykład powojennej estetyki monumentalnej.
Z wierzchołka kopca rozciąga się widok na nadbużańskie łąki i okolicę, gdzie ponad 230 lat temu toczyła się bitwa. Teren wokół jest otwarty, spokojny, idealny na chwilę refleksji nad historią tego miejsca.
Trzy stalowe maszty z mozaikami to charakterystyczny element architektury pomnikowej lat 60. XX wieku – dziś rzadko spotykany akcent w polskim krajobrazie.
Szlak Tadeusza Kościuszki – początek długiej trasy
Przy kopcu w Uchańce rozpoczyna się niebieski pieszy szlak turystyczny nazwany Szlakiem Tadeusza Kościuszki. Liczy on około 120,5 kilometrów i prowadzi aż do dworca PKP w Krasnymstawie. Trasa przebiega przez Skierbieszowski Park Krajobrazowy i kilkanaście miejscowości związanych z historią regionu.
Dla miłośników pieszych wędrówek to dobry punkt startowy na kilkudniową wyprawę. Można też wybrać się tylko na krótki spacer wzdłuż szlaku, by poznać najbliższą okolicę Uchańki.
Dla kogo to miejsce
Kopiec w Uchańce to przede wszystkim cel dla osób zainteresowanych historią – szczególnie okresem rozbiorów i postacią Tadeusza Kościuszki. Nie jest to atrakcja typu „must see” dla każdego turysty, ale jeśli ktoś planuje trasę wzdłuż Bugu lub interesuje się historią walk o niepodległość, warto tu zajrzeć.
Rodziny z dziećmi również mogą spędzić tu chwilę – wejście na kopiec nie wymaga specjalnego przygotowania, a okoliczne łąki sprzyjają piknikowi. Nie ma tu jednak infrastruktury turystycznej typu punkty gastronomiczne czy place zabaw.
Informacje praktyczne – dojazd, czas zwiedzania, koszty
Dojazd: Uchańka znajduje się w gminie Dubienka, w powiecie chełmskim. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 816, popularna „Nadbużanka”, która łączy kilka przejść granicznych z Białorusią. Z Chełma to około 30 kilometrów w kierunku wschodnim. Kopiec położony jest na południowym krańcu wsi, przy nadbużańskich łąkach – najłatwiej dojechać samochodem, parkując przy drodze. Komunikacja publiczna w tej okolicy jest ograniczona.
Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie kopca, wejście na szczyt i krótki spacer po okolicy wystarczy 20-30 minut. Jeśli ktoś planuje dłuższy odpoczynek czy piknik na łąkach, warto zarezerwować godzinę lub więcej.
Ceny: Kopiec jest obiektem w terenie otwartym, dostępnym bezpłatnie przez cały rok. Nie ma opłat za wstęp ani ograniczeń czasowych.
Co zabrać: Wygodne obuwie wystarczy – teren jest łatwy. W słoneczne dni warto pomyśleć o nakryciu głowy, bo na kopcu i okolicznych łąkach brakuje cienia. Jeśli ktoś planuje wędrówkę szlakiem Kościuszki, przydadzą się mapa lub aplikacja z trasami PTTK.