Na wysokiej skarpie nad Huczwą stoi niewielki kościół z niezwykłą historią. Przez ponad dwa wieki zmieniał wyznania, a dziś jest domem dla cudownego obrazu Matki Bożej Sokalskiej – jednego z najważniejszych wizerunków maryjnych dawnej Rzeczypospolitej. To miejsce, gdzie przeplatają się tradycje unicka, prawosławna i katolicka, a opiekę nad sanktuarium sprawują bernardyni.
Sama budowla powstała w latach 1795-1828 jako cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Mikołaja. Projektował ją architekt Losy de Losenau, łącząc elementy baroku z klasycyzmem. Pierwsze drewniane świątynie stały tu już przed 1630 rokiem, ale obecny murowany budynek ma ponad 200 lat.
Losy obiektu zmieniały się z historią regionu. W 1875 roku, po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, cerkiew przejęli prawosławni. Tak pozostało do 1918 roku, kiedy świątynia wróciła do katolików – tym razem obrządku łacińskiego – i otrzymała nowe wezwanie św. Stanisława Kostki.
- cudowny obraz Matki Bożej Sokalskiej
- unikalna architektura barokowo-klasycystyczna
- wielowiekowa historia i tradycje
- opieka bernardynów i ich gościnność
- bliskość do granicy z Ukrainą
Historia obrazu Matki Bożej Sokalskiej
Obraz, który dziś przyciąga pielgrzymów do Hrubieszowa, przez wieki czczony był w Sokalu nad Bugiem, w dawnym województwie bełskim. Według przekazów namalował go w XIV wieku litewski malarz Jakub Wężyk, który odzyskał wzrok po modlitwie przed wizerunkiem Matki Bożej na Jasnej Górze. Z wdzięczności stworzył własny obraz Maryi.
Sanktuarium w Sokalu było jednym z najważniejszych ośrodków kultu maryjnego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. We wrześniu 1724 roku obraz został uroczyście ukoronowany przez arcybiskupa lwowskiego Jana Skarbka – był to czwarty wizerunek koronowany na prawie papieskim na ziemiach polskich, po obrazach z Częstochowy, Trok i Kodnia.
Klasztor sokalski przetrwał II wojnę światową, ale w 1951 roku znalazł się po ukraińskiej stronie granicy. Bernardyni musieli opuścić konwent wraz z ludnością przesiedlaną w ramach akcji H-T. Władze sowieckie urządziły w klasztorze więzienie, a cudowny obraz trafił do Krakowa.
Przez pół wieku Madonna Sokalska przebywała w niewielkiej kaplicy przy kościele bernardynów na krakowskim Stradomiu. Dopiero w 2001 roku, gdy biskup Jan Śrutwa przekazał bernardynom pocerkiewny kościół w Hrubieszowie, pojawiła się szansa na nowy początek.
Sanktuarium w Hrubieszowie – nowy dom dla Sokalskiej Pani
We wrześniu 2002 roku odbyła się uroczysta intronizacja obrazu Matki Bożej Pocieszenia Sokalskiej w hrubieszowskim kościele. Wybór tego miejsca nie był przypadkowy – Hrubieszów leży najbliżej dawnego Sokala spośród polskich miast, zaledwie kilkanaście kilometrów od obecnej granicy z Ukrainą.
W 2009 roku biskup zamojsko-lubaczowski Wacław Depo ustanowił kościół pw. św. Stanisława Kostki Diecezjalnym Sanktuarium Maryjnym. Od tego czasu bernardyni gorliwie szerzą kult sokalskiej Madonny, kontynuując tradycję przerwana przez wojnę i przesiedlenia.
Co zobaczysz w sanktuarium
Kościół robi wrażenie już z zewnątrz. Fasada ozdobiona jest pilastrami i zwieńczona trójkątnym frontonem, a ściany boczne wspierają masywne skarpy. Dach wieńczy sygnaturka z barokowym hełmem. Obok stoi zabytkowa dzwonnica z 1868 roku, którą pod koniec XIX wieku zaadaptowano na kaplicę i połączono z prezbiterium.
Świątynia otoczona jest starodrzewem, a w otoczeniu przykościelnym można dostrzec XVIII-wieczny kamienny krzyż stylizowany na maltański. Położenie na stromej skarpie nad Huczwą sprawia, że miejsce to ma szczególny klimat.
Wnętrze kościoła jest jednonawowe, z trzema drewnianymi ołtarzami. W ołtarzu głównym od 2002 roku znajduje się kopia obrazu Matki Bożej Sokalskiej autorstwa Jerzego Kumali. Oryginał pozostał w Krakowie, ale kopia wiernie oddaje wizerunek otaczany czcią przez wieki.
W prawym ołtarzu bocznym umieszczono obraz św. Stanisława Kostki, który wcześniej zajmował miejsce centralne. Lewy ołtarz zawiera obraz św. Franciszka z Asyżu oraz figurę św. Antoniego z Padwy.
Zabytki i wyposażenie kościoła
Oprócz głównego obrazu maryjnego w świątyni znajduje się kilka cennych zabytków. Wczesnobarokowa ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem pochodzi z XVI wieku i jest ubrana w sukienkę z blachy z XVIII stulecia. Jest też ikona św. Mikołaja z XVII wieku – pamiątka po unickim rodowodzie świątyni.
Warto zwrócić uwagę na barokowo-ludowy obraz Chrystusa przy słupie z pierwszej połowy XIX wieku oraz obraz św. Stanisława Kostki z tego samego okresu. Wnętrze zostało gruntownie odnowione przed intronizacją obrazu Sokalskiej Pani, więc prezentuje się bardzo dobrze.
Dla kogo to miejsce
Sanktuarium odwiedzają przede wszystkim pielgrzymki i osoby zainteresowane kultem maryjnym. To ważny punkt na mapie duchowej Lubelszczyzny, zwłaszcza dla mieszkańców regionu zamojsko-hrubieszowskiego. Miejsce ma znaczenie także dla osób związanych z Kresami – obraz Sokalskiej Pani to symbol utraconej ojczyzny dla wielu przesiedleńców i ich potomków.
Miłośnicy architektury sakralnej docenią nietypową historię budynku i jego wielokulturowe dziedzictwo. Nie każdy dzień można zobaczyć cerkiew unicką przekształconą w katolicki kościół, która zachowała ślady wszystkich swoich wcielń.
Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w sanktuarium ze spacerem nad Huczwą – okolica jest malownicza, a starodrzewie wokół kościoła tworzy przyjemną atmosferę. Samo zwiedzanie nie zajmuje więcej niż 30-40 minut, chyba że ktoś chce uczestniczyć we mszy świętej.
Informacje praktyczne – jak zwiedzić sanktuarium
Sanktuarium znajduje się przy Placu Staszica 6 w Hrubieszowie. Kościół jest czynny codziennie, można wejść poza czasem mszy świętych. Wstęp jest bezpłatny, choć mile widziana jest ofiara na utrzymanie świątyni.
Dojazd samochodem nie sprawia problemów – Hrubieszów leży przy drodze krajowej nr 74. Z centrum miasta do sanktuarium można dojść pieszo w kilka minut. Jest parking w pobliżu.
Kontakt z klasztorem: telefon +48 84 696 23 93, e-mail: [email protected]. Więcej informacji na stronie www.hrubieszow.bernardyni.pl. Bernardyni chętnie odpowiedzą na pytania o historię sanktuarium i możliwość uczestnictwa w nabożeństwach.
Warto połączyć wizytę w sanktuarium z innymi atrakcjami Hrubieszowa – miastem o bogatej historii, leżącym na pograniczu kultur i tradycji. Samo sanktuarium to doskonały przykład tej wielokulturowości.