W centrum Hrubieszowa, przy Kinie Plon niedaleko kościoła św. Mikołaja, stoi brązowa rzeźba profesora Wiktora Zina – postać, którą starsze pokolenie Polaków pamięta z kultowego programu telewizyjnego „Piórkiem i węglem”. To jeden z nielicznych pomników w Polsce upamiętniających historyka sztuki, a jednocześnie hołd dla najsłynniejszego mieszkańca tego nadburzańskiego miasta. Pomnik został odsłonięty w 2018 roku i szybko stał się jednym z rozpoznawalnych punktów na mapie Hrubieszowa.
- naturalna pozycja przy sztaludze
- brązowy odlew wysokiej jakości
- bliskość do kina i kościoła
- historia wielokulturowego Hrubieszowa
- symboliczna wartość dla lokalnej społeczności
Kim był Wiktor Zin i dlaczego ma pomnik w Hrubieszowie
Wiktor Zin urodził się 14 września 1925 roku właśnie w Hrubieszowie. Choć większość życia spędził w Warszawie, gdzie był profesorem historii sztuki i architekturą, to właśnie małe miasteczko na Lubelszczyźnie ukształtowało jego wrażliwość artystyczną. Wielokulturowy charakter przedwojennego Hrubieszowa – miasta, w którym żyli obok siebie Polacy, Ukraińcy i Żydzi – miał wpływ na jego późniejsze zainteresowania.
Dla milionów widzów Zin pozostaje twarzą programu „Piórkiem i węglem”, który emitowano w telewizji od lat 70. do 90. XX wieku. W każdym odcinku profesor w kilka minut potrafił stworzyć piękny rysunek, opowiadając przy tym o architekturze, malarstwie czy rzeźbie. Robił to z taką lekkością i pasją, że program oglądały całe rodziny. Dla wielu osób to właśnie Zin obudził zainteresowanie sztuką i historią.
Profesor Zin zmarł 17 maja 2007 roku. Pomysł uhonorowania go pomnikiem w rodzinnym mieście pojawił się kilka lat później i spotkał się z poparciem mieszkańców Hrubieszowa.
Jak wygląda pomnik profesora Zina
Rzeźba przedstawia profesora w naturalnej, charakterystycznej pozie – stoi przy sztaludze z węglem i kredą w dłoni, gotowy do rysowania. To właśnie w takiej pozycji widzowie zapamiętali go z telewizji. Pomnik wykonano z brązu, ma naturalne proporcje i został zaprojektowany przez Michała Pronobisa z Kielc. Odlew powstał w pracowni Art. Odlewnictwo Jacek Guzera, firmie specjalizującej się w artystycznych odlewach z mosiądzu i brązu.
Ciekawa jest historia wyboru formy pomnika. Mieszkańcy Hrubieszowa mogli zdecydować w konsultacjach społecznych między dwiema koncepcjami: pomnikiem w formie ławeczki z siedzącą postacią profesora oraz wolno stojącą rzeźbą przy sztaludze. Większość wybrała drugi wariant, uznając go za bardziej oddający charakter pracy Zina. Choć w głosowaniu wzięło udział tylko około 40 osób, decyzja okazała się trafiona.
Wędrówki pomnika po Hrubieszowie
Historia lokalizacji pomnika jest dość nietypowa. Początkowo, w 2018 roku, rzeźba stanęła na deptaku miejskim przy ulicy Rynek – w samym sercu Hrubieszowa. Wydawało się, że to idealne miejsce. Problem pojawił się zimą, gdy na rynku instalowano lodowisko. Większa powierzchnia lodowiska wymagała demontażu pomnika, co nie było rozwiązaniem praktycznym ani godnym.
W 2020 roku Rada Miasta podjęła decyzję o przeniesieniu rzeźby. Nową lokalizację wybrano przy Hrubieszowskim Domu Kultury, który mieści się w budynku Kina Plon, obok kościoła św. Mikołaja. To miejsce uznano za bardziej odpowiednie – związane z kulturą i sztuką, a jednocześnie wolne od sezonowych atrakcji wymagających demontażu pomnika. Zmiana lokalizacji wymagała uzgodnień z Lubelskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, gdyż układ urbanistyczny śródmieścia Hrubieszowa jest wpisany do rejestru zabytków.
Przez pewien czas pomnik przechowywano w magazynie Hrubieszowskiego Domu Kultury, zanim znalazł swoje obecne, stałe miejsce przy tym samym budynku.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy
Pomnik stoi w centrum miasta, więc łatwo połączyć jego odwiedziny z innymi atrakcjami Hrubieszowa. Kilka kroków dalej znajdują się słynne kramy zwane „sutkami” – wąska uliczka z charakterystyczną architekturą przypominającą handlowe dzielnice Bliskiego Wschodu. Nazwa pochodzi od arabskiego słowa „suk” oznaczającego targowisko, co świadczy o wielokulturowym charakterze dawnego Hrubieszowa.
Warto zajrzeć także do Muzeum im. ks. Stanisława Staszica, gdzie można poznać historię regionu i zobaczyć wystawę poświęconą Towarzystwu Rolniczemu Hrubieszowskiemu. Miłośnicy architektury sakralnej powinni odwiedzić cerkiew prawosławną z 13 kopułami oraz kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
Dla kogo ta atrakcja
Pomnik z pewnością zainteresuje osoby, które pamiętają program „Piórkiem i węglem” i chcą oddać hołd profesorowi Zinowi. To sentymentalna podróż w czasie dla pokolenia, które dorastało przy jego programach. Dla młodszych osób może być to okazja, by dowiedzieć się więcej o postaci, która popularyzowała sztukę w czasach, gdy telewizja była głównym źródłem wiedzy i rozrywki.
Miejsce nie wymaga długiego zwiedzania – to punkt na spacerowej trasie po Hrubieszowie, idealny na krótkie zatrzymanie i zrobienie zdjęcia. Rodziny z dziećmi mogą przy okazji opowiedzieć młodszym o tym, jak kiedyś wyglądała edukacja artystyczna w telewizji.
Informacje praktyczne
Pomnik znajduje się przy Hrubieszowskim Domu Kultury (Kino Plon) przy ulicy 3 Maja, obok kościoła św. Mikołaja. Dostęp do niego jest całkowicie bezpłatny i możliwy o każdej porze dnia. To miejsce ogólnodostępne, położone w centrum miasta, więc nie trzeba planować specjalnej wycieczki – można je zobaczyć przy okazji spaceru po Hrubieszowie.
Dojazd do centrum Hrubieszowa nie sprawia trudności. Miasto leży przy drodze krajowej nr 74, która łączy Zamość z przejściem granicznym w Zosinie. Z Lublina to około 100 kilometrów, z Zamościa około 40 kilometrów. W centrum jest parking, z którego do pomnika jest kilka minut spacerem.
Na samo obejrzenie pomnika wystarczy 10-15 minut, ale warto zaplanować dłuższy pobyt w Hrubieszowie, by poznać inne atrakcje tego ciekawego miasta pogranicza. Połączenie zwiedzania pomnika z wizytą w kramach „sutki”, muzeum i zabytkowych świątyniach da pełen obraz wielokulturowego charakteru tego miejsca.